RADYASYON TERAPİSİ


Radyasyon terapisi (Radyoterapi) yüksek enerjili ışınların kullanılması ile kanser hücrelerinin bölünmesinin ve çoğalmasının önlenmesi işlemidir. Radyoterapi genellikle ameliyat sonrasında yapılır ve ameliyat bölgesi civarında memede, meme duvarında ve kol altında kalmış olabilecek kanser hücrelerini yok etmeyi amaçlar. Çok nadir olmakla birlikte, radyoterapi, ameliyat öncesinde tümörün boyutunu küçültmek amacı ile de kullanılır.

Cerrahi müdahale tiplerinden birisi “breast-conserving therapy (BCT)” olup, bu yöntemde memenin tümü değil de yalnızca tümör ve çevresindeki doku temiz sınır (clear margin) elde edilecek genişlikte çıkartılır. BCT’nin ardından en azından 6 veya 7 haftalık radyoterapi uygulanır. Radyasyon tedavisi, ameliyatlı bölgenin iyileşmesine zaman tanımak amacıyla genelde ameliyattan 1 ay sonra uygulanmaya başlanır. Radyoterapi ayrıca tüm memenin (mastectomy) alındığı durumlarda veya ileri derecedeki meme kanseri hastalarında tümörün küçültülmesi amacıyla da uygulanabilir.

Radyoterapi çeşitleri:

• External Beam Radiation
• Internal Beam Radiation
• Intra-Operative Radiation

External Beam Radiation

Meme kanseri hastalarında en yaygın uygulanan radyoterapi çeşidi “external beam radiaton” dır. Bu uygulama biçiminde radyasyon harici bir kaynaktan vücuttaki kanserli bölgeye uygulanır. Uzmanlar “external beam radiation” uygulamasını tanı amaçlı röntgen çekimlerine benzetirler, aradaki fark radyoterapinin daha uzun süreli ve yüksek dozlu oluşudur.

Radyoterapiye başlamadan önce radyasyonun vücudun istenilen bölgesine odaklanabilmesi amacıyla doğru açıları saptayacak ölçümler yapılır ve belirlenen noktalar mürekkeple hastanın cildine işaretlenir. Ameliyattan sonra tedavilerinin bir bölümü olarak radyoterapi alacak olan hastalar genelde en az altı hafta boyunca haftada beş gün hastanede yatmaya gerek kalmaksızın ayaktan tedavi alırlar. Her tedavi seansı genelde birkaç dakika sürer; makine ayarlamalarıyla birlikte tüm seans 15 ile 30 dakika arası bir zaman alır ve ağrısız bir tedavi yöntemidir. Radyasyonun verilmesine başlanmadan önce teknisyen odadan çıkar ve dışarıda iken içeriye yerleştirilmiş bir kamera aracılığı ile hastayı monitörden gözlemler. Bunun yanı sıra, diyafon sistemi aracılığı ile hasta istediği zaman radyasyon fizikçisi ve teknisyen ile sesli iletişim kurabilir.

“External beam” tipli radyoterapinin yan etkileri hastadan hastaya değişir. En yaygın yan etki aşırı yorgunluk olup, özellikle tedavinin son haftalarında artabilir. Aşırı yorgunluk hali olan hastalar mümkün olduğunca çok dinlenmelidirler. Radyoterapi esnasında birçok hasta normal iş yaşamlarını ve aktivitelerini sürdürebilirken, bazı hastalar da tedavi süreci tamamlanana dek iş ve aktivitelerini azaltmayı gerekli görebilmektedirler.

Radyoterapinin diğer yan etkileri; neutropenia (akyuvarlardaki ani düşüş), memede şişme, memede ağırlık hissi, meme cildinde güneş yanığı benzeri değişiklikler ve iştahsızlık olarak görülebilir. Bu yan etkiler genelde 6 ve 12 ay arasında yok olurlar. Radyoterapinin sonuna doğru meme cildi nemli bir hal alabilir. Hastalar bol kıyafetler giyip, cildin daha çabuk iyileşebilmesi için havayla mümkün olduğunca fazla temasının sağlanması gerekir.

Radyasyon tedavisinin geçici yan etkileri;

• Aşırı yorgunluk
• Neutropenia (akyuvarlarda azalma)
• Meme şişkinliği veya hassasiyet
• Memede ağırlık hissi
• Meme cildinde güneş yanığı tipinde değişiklikler
• İştahsızlık

Çoğu durumlarda radyoterapinin bitiminde genel olarak memenin görünümünde ve duyularında bir değişiklik olmaz. Ender durumlarda memenin boyutunda değişiklik olabilir. Sıvı birikmesi (seroma) sonucu daha büyük olabilir veya dokulardaki değişiklikler sonucu daha küçülebilir.Bazı kadınlar radyoterapi sonrası meme cildini daha hassas olarak hissederken bir kısmı da daha az hassas hissetmektedirler. Koltuk altı (axillary) lenf nodlarına uygulanan radyoterapi bazı kadınlarda lenf ödemine (kolda kronik şişmeler) neden olabilmektedir. Lenf nodlarına radyoterapi alan hastalar genelde lenf ödemini engelleyebilmek için kol egzersizi ve diğer aktivitelerle ilgili eğitilirler. Hamile kadınlarda cenine gelebilecek olası zararlar nedeniyle çoğu zaman radyoterapi almamaları önerilmektedir.

• Radyoterapi alan bölgenin güneş altında kalmasından kaçının
• Bol kıyafetler giyin, pamuk veya hava alan kumaşları tercih edin
• Sıcak su yerine ılık suyla banyo yapın
• Sutyen giymeniz gerekiyorsa sıkı sutyenler giymekten kaçının
• Serin kompres uygulayabilirsiniz (soğuk kompres veya buz cildinize ayrıca zarar verebilir)
• Tedavi edilen bölgeye losyon veya pudra uygulanması önerilmez
• Radyoloji onkologunuz veya hemşireniz belirli kremlerin kullanılmasını onaylayabilir.
• Çoğunlukla radyasyon tedavisini etkileyebilecek veya ciddi yanıklara sebep olabilecek (yağ benzeri) herhangi bir maddenin cilt üzerinde olmaması gerekir.

Hasta seanslar arasında (seans esnasında değil) cildi rahatlatacak krem veya yağların kullanılması konusunda doktorlarıyla konuşmalıdır.

Internal Radiation

“Brachytherapy” (veya internal radiation) yönteminin meme kanser hastalarındaki uygulaması ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. Radyasyonun harici bir kaynaktan verilmesi yerine radyoaktif maddeler doğrudan merkeze yakın meme dokusunun içine yerleştirilirler. “Brachytherapy” yönteminde 10 ile 20 arası plastik kateter cerrahi müdahale ile meme dokusunun içine tümörün yanına yerleştirilir. Bu kateterler radyoaktif maddenin vücutta hedeflenen bölgeye verilmesine yardımcı olur. Daha sonra teknisyenler radyoaktif madde içeren (Iridium-192) minik çekirdekleri kateterlere verirler. Bir hafta boyunca dokuz ya da daha fazla sayıda olmak üzere, kataterler kısa bir süre için yüksek dozlu radyasyon almak için "brachytherapy" cihazına bağlanırlar. Tedavilerin her biri genelde 10 dakika sürer ve ağrısızdır. Çoğunlukla 1 hafta sonra tüpler çıkartılır.

“Brachytherapy” meme kanseri hastalarına uygulanan standart tedavi yöntemi değildir. Ağız, serviks (rahim boynu) veya prostat gibi vücudun diğer organlarındaki kanserli bölgelere uygulanır.

“Brachytherapy” nin olası avantajları:

• Tedavi süresini en az altı haftadan 1 haftaya indirgemesi
• Sağlıklı meme dokusunun daha az zarar görmesi
• Radyoterapinin kemoterapiden önce verilmesi durumundaki hastalar, kemoterapiye başlama sürelerini kısaltmış olurlar
• Cilt üzerinde gelişen kızarıklık, isilik veya tahriş gibi yan etkilerin daha az ortaya çıkması.

Doktorlar “brachytherapy” nin meme kanseri hücrelerini yok etme konusunda “external beam radiation” kadar etkili bir yöntem olup olmadığı konusunda henüz emin değiller. “Brachytherapy” nin ne derece etkili ve sağlıklı olduğunu değerlendirebilmek amacıyla birkaç klinik deneme halen devam etmektedir. Yan etki olarak ise enfeksiyon ve memede şişkinlik olabilmektedir.


Şərhlər

Yüklənir...

Müəllif

Əlaqədar Məqalələr